Era Kaiyuan (713–741 n.e.), stanowiąca pierwszą połowę rządów cesarza Xuanzonga (Li Longji), jest uznawana za absolutny szczyt potęgi dynastii Tang i „złoty wiek” w całej historii Chin. To czas stabilności, niebywałego bogactwa i rozkwitu kultury, który stał się punktem odniesienia dla przyszłych pokoleń.
Okres Kaiyuan to jeden z trzech okresów nianhao, składających się na czas panowania cesarza Xuanzonga. Do administracji i zarządzania sprawami imperium zatrudniał on światłych ludzi, słuchał rad swoich ministrów i poświęcał się sprawom państwa. Przekładało się to na konkretne sukcesy. Dla ilustracji, swoją błyskawiczną reakcją na plagę szarańczy w północnej części kraju uratował poddanych przed klęską głodu. Był on wnukiem cesarzowej Wu Zetian, jednak swoje rządy wzorował na cesarzu Taizong. Okres niespotykanego wcześniej rozkwitu był wynikiem światłych rządów, jakie roztoczył nad krajem.
W czasie jego rządów kraj nie był nękany wojnami, a życie mieszkańców było ustabilizowane i spokojne. Handel kwitł równolegle z rozbudową sieci transportowej, zwłaszcza w okolicy Wielkiego Kanału i jego południowego krańca mieszczącego się w mieście Yangzhou. To miasto u brzegów rzeki Jangcy przeżywało okres szczególnego rozkwitu. Ówczesna stolica dynastii – Chang'an (obecnie Xi'an), stała się metropolią ściągającą do siebie kupców, uczonych i artystów zarówno z krajów ościennych jak i z samych Chin.
Szczyt pomyślności: Wspomnienie "Mlekiem i miodem płynące"
Era Kaiyuan zapisała się w pamięci Chińczyków jako czas, w którym państwo było bogatsze niż kiedykolwiek wcześniej. Zapasy zboża w państwowych spichlerzach były tak ogromne, że ziarno gniło z nadmiaru, a ceny żywności były rekordowo niskie.
Cytat: „Wspominam dawne dni rozkwitu lat Kaiyuan, / Gdy nawet małe miasto liczyło dziesięć tysięcy domów. / Ryż był tłusty, a kukurydza biała, / Spichlerze publiczne i prywatne pękały w szwach”. — Du Fu, fragment wiersza Yi Xi (Wspominając przeszłość)
Kontekst historyczny i kulturowy: Du Fu napisał te słowa wiele lat później, już po wybuchu rebelii An Lushana, z perspektywy uchodźcy wspominającego utracony raj. W kulturze chińskiej wiersz ten stał się definicją „ery idealnej”. Podkreśla on nie tylko bogactwo materialne, ale i demograficzne – wzrost liczby ludności był dla ówczesnych dowodem na doskonałe rządy i harmonię między Niebem a ziemią.
Bezpieczeństwo i podróże bez strachu
Dzięki reformom administracyjnym i sprawnemu systemowi pocztowemu, imperium stało się niezwykle bezpieczne. Handel kwitł, ponieważ kupcy mogli przemieszczać się między miastami bez obawy o grabieże, co było rzadkością w tak ogromnym państwie.
Cytat: „W tym czasie w całym imperium panował pokój i cisza. Podróżni mogli przemierzać dziesiątki tysięcy li bez noszenia broni. Na drogach nie brakowało żywności, a w oberżach zawsze czekało wino i mięso”. — Jiu Tangshu (Stara Księga Tang)
Kontekst historyczny i kulturowy: Ten fragment kroniki opisuje tzw. „Pokój Tangowski” (Pax Sinica). Stabilność ta była możliwa dzięki systemowi Fubing (żołnierzy-rolników) oraz mądremu zarządzaniu przez kanclerzy takich jak Yao Chong. Kulturowo idea „otwartych drzwi” i braku strachu przed zbójcami była uznawana za najwyższy przejaw moralnej transformacji ludu pod wpływem cnotliwego władcy.
Kosmopolityczny Chang’an: Centrum świata
Stolica Chin, Chang’an, stała się w erze Kaiyuan największym i najbardziej kosmopolitycznym miastem świata, liczącym ponad milion mieszkańców. Przez Jedwabny Szlak napływały towary, religie i ludzie z Persji, Indii, Azji Środkowej oraz Japonii.
Cesarz Xuanzong był mecenasem sztuki, co przyciągało na dwór tysiące artystów. W tym czasie chińska moda i muzyka uległy silnym wpływom „barbarzyńskim” (zachodnim) – popularne stały się perskie stroje, gra w polo oraz egzotyczne instrumenty, co stworzyło unikalną, hybrydową kulturę wysoką.
Reforma administracyjna i walka z korupcją
Na początku ery Kaiyuan Xuanzong przeprowadził drastyczne reformy. Ograniczył liczbę urzędników, zlikwidował synekury i uderzył w bogate klasztory buddyjskie, które unikały płacenia podatków. Nakazał przetopienie tysięcy brązowych posągów Buddy na monety, by wzmocnić gospodarkę.
Cesarz postawił na merytokrację. Egzaminy urzędnicze stały się główną drogą awansu, co osłabiło starą arystokrację rodową na rzecz wykształconej warstwy literati. To wtedy system konfucjański osiągnął swoją najbardziej dojrzałą formę, w której intelekt i talent teoretycznie stały ponad pochodzeniem.
Taoizm jako ideologia państwowa
Mimo pragmatycznych reform, Xuanzong był żarliwym wyznawcą taoizmu. Uważał ród panujący (Li) za potomków samego Laozi. W erze Kaiyuan taoizm stał się de facto religią państwową, a egzaminy z tekstów taoistycznych włączono do systemu państwowego.
Cytat: „Rządzenie wielkim państwem jest jak smażenie małej rybki – nie należy jej za często mieszać, by się nie rozpadła. Niechaj władca kultywuje Nieingerencję (Wu Wei), a lud sam odnajdzie spokój”. — Cesarz Xuanzong, fragment komentarza do Tao Te Ching
Kontekst historyczny i kulturowy: Xuanzong osobiście napisał komentarz do klasyka taoizmu i nakazał, by każda rodzina posiadała jego kopię. Ten cytat odzwierciedla jego wczesną filozofię polityczną – po latach chaosu (rządy cesarzowej Wu Zetian), Xuanzong chciał dać narodowi odetchnąć. Taoistyczna idea „nieingerencji” w erze Kaiyuan oznaczała w praktyce niskie podatki i ograniczenie uciążliwych robót publicznych.
Akademia Hanlin i rozkwit literatury
W 738 roku Xuanzong oficjalnie ustanowił Akademię Hanlin – elitarną instytucję zrzeszającą najwybitniejszych uczonych i poetów. Była ona „mózgiem” imperium, odpowiedzialnym za redagowanie edyktów i kronik.
To w tym otoczeniu tworzyli tacy mistrzowie jak Li Bai czy Wang Wei. Cesarz sam był utalentowanym muzykiem i kompozytorem (stworzył słynny utwór Szata z tęczy i piór). Kultura ery Kaiyuan była pełna optymizmu i pewności siebie – poezja tego czasu rzadko bywa melancholijna, częściej celebruje piękno natury, wino i potęgę państwa.
Przełom technologiczny i naukowy
Era Kaiyuan to czas wielkich osiągnięć naukowych. Mnich i matematyk Yi Xing dokonał wtedy pierwszego w historii pomiaru długości południka ziemskiego oraz skonstruował zaawansowany zegar astronomiczny napędzany wodą, który pokazywał ruchy planet.
Rozwinął się również druk drzeworytniczy. Choć był znany wcześniej, to stabilność ery Kaiyuan pozwoliła na jego szersze wykorzystanie do powielania tekstów buddyjskich i kalendarzy rolniczych, co zaczęło powoli demokratyzować wiedzę, dotychczas zastrzeżoną dla posiadaczy rękopisów.
Początek końca: Przejście w erę Tianbao
Pod koniec lat Kaiyuan, cesarz Xuanzong zaczął tracić zainteresowanie sprawami państwa, oddając się ezoteryce i miłości do konkubiny Yang Guifei. W 742 roku zmienił nazwę ery na Tianbao („Niebiański Skarb”), co symbolicznie zakończyło okres racjonalnych rządów.
Historycy oceniają, że to właśnie nadmierna pewność siebie zrodzona w złotych latach Kaiyuan doprowadziła do zaniedbań w armii (oddanie władzy dowódcom takim jak An Lushan), co ostatecznie doprowadziło do krwawego upadku tego wspaniałego świata. Era Kaiyuan pozostała jednak w kulturze chińskiej symbolem „Rządów Doskonałych”, do których każda kolejna dynastia aspirowała, ale których nigdy już nie udało się w pełni powtórzyć.
Już zupełnie na koniec, jako ciekawostkę można tutaj wspomnieć, że ludzie żyjący pod władzą chińskich dynastii nie określali siebie jako Chińczyków, czy mieszkańców Kraju Środka, ale jako ludzi podległych danej dynastii. Poddani cesarscy nazywali siebie ludźmi Tang (Tangren 唐人).
