Su Shi (蘇軾, 1037–1101), znany również jako Su Dongpo (蘇東坡), to postać, przy której termin „człowiek renesansu” wydaje się zbyt skromny. Poeta, kaligraf, malarz, inżynier, farmakolog i polityk – Su Shi był ucieleśnieniem chińskiego ideału intelektualisty. Jego życie to epopeja o wzlotach na szczyty władzy i bolesnych upadkach na samo dno politycznego wygnania.

Dzieciństwo i edukacja Su Shi

Urodził się w Meishan, blisko góry Emei (współcześnie prowincja Sichuan). Jego brat Su Zhe (蘇辙) i ojciec Su Xun (蘇洵) byli słynnymi erudytami (mandarynami). Początkowo pobierał edukację w lokalnej szkole, nauczany przez taoistycznego kapłana. Później jego wychowaniem i edukacją zajęła się jego matka. Su ożenił się w wieku 17 lat.

Genialny debiut i pomyłka egzaminatora

Dwa lata później wraz ze swoim bratem przystąpili do egzaminów cesarskich. W czasie egzaminów Ouyang Xiu, który wcześniej darzył wielkim respektem talenty i erudycję ojca młodego adepta – Su Xuna zarządził, aby egzaminowani odpowiadali na pytania ze znajomości kanonu konfucjańskiego stylem starożytnej prozy. Obaj bracia zdali egzamin celująco i stali się sławni. Uzyskali przy tym najwyższy możliwy stopień jinshi (進士). To wielki sukces, niezwykły jak na dziewiętnastoletniego młodego człowieka.

Su Shi stał się legendą już w wieku 19 lat, kiedy przystąpił do najwyższych egzaminów państwowych (keju). Jego esej był tak błyskotliwy, że główny egzaminator, wielki uczony Ouyang Xiu, był pewien, iż napisał go jego własny uczeń, Zeng Gong. Aby uniknąć oskarżeń o nepotyzm, Ouyang przyznał pracy drugie miejsce.

Kiedy prawda wyszła na jaw, Ouyang Xiu był tak zachwycony, że powiedział: „Muszę ustąpić temu młodemu człowiekowi, by mógł zabłysnąć”. To wydarzenie nie tylko otworzyło Su drogę do kariery, ale też ustanowiło go nowym liderem świata literackiego.

Z punktu widzenia kulturowego, sukces Su Shi był symbolem merytokracji dynastii Song. Historyczne źródło Song Shi (宋史 – Historia dynastii Song) odnotowuje ten moment jako narodziny geniusza, który „nie miał sobie równych w operowaniu pędzlem i myślą”.

Praca urzędnika

Przez następne dwadzieścia lat Su Shi piastował wiele stanowisk administracyjnych w wielu miejscach Chin, w tym w mieście Hangzhou. Tam nadzorował budowę drogi pieszej wokół Zachodniego Jeziora. Trasa ta istnieje do dziś i nosi nazwę Sudi (蘇堤).

Su Shi służył także jako sędzia w Mizhou (współcześnie powiat Zhucheng w prowincji Zhandong). Będąc gubernatorem Xuzhou, w roku 1078 napisał memoriał skarżący się na warunki ekonomiczne i możliwą zbrojną rebelię w prefekturze przemysłowej Liguo, w której koncentrowała się produkcja żelaza imperium dynastii Song.

Polityka

Su Shi krytykował poczynania frakcji reformatorskiej przewodzonej przez Wang Anshi. Pisał poezję krytykującą zwłaszcza wprowadzenie rządowego monopolu na handel solą. Członkowie frakcji doprowadzili do usunięcia Su Shi z dworu cesarskiego, pod pretekstem, że poezje były krytyką cesarza. Sam Wang Anshi nie uczestniczył w tym manewrze, gdyż wcześniej wycofał się z życia politycznego, a przy tym został nawet serdecznym przyjacielem Su Shi.

Pierwszym miejscem, do którego udał się Su było Huangzhou (prowincja Hebei). Od 1080 do 1086 zajmował tam stanowisko administracyjne, nie otrzymując jednak pensji, co sprawiło że okres ten spędził w ubóstwie. Su rozpoczął medytacje buddyjskie, jednocześnie polubił bardzo miejsce swojego wygnania. Su mieszkał wtedy w siedzibie wybudowanej z pomocą przyjaciela w gospodarstwie rolnym zwanym Dongpo (東坡, dosł. Wschodnie Zbocze). Od tej nazwy bierze się pseudonim literacki poety. Spośród poezji wyszłych spod jego pióra to właśnie napisane w tym okresie uważa się za najlepsze. Także jego najsłynniejsza kaligrafia Han Shi Tie powstała w tym miejscu.

W roku 1086, wraz z innymi wygnanymi mandarynami, został ponownie wezwany do stolicy. Jednak wkrótce, w roku 1094 wygnano go ponownie, tym razem do Huizhou w prowincji Guandong, oraz na wyspę Hainan. Cztery lata później na wyspie Hainan tuż obok miasteczka Zhonghe (中和) stworzono Akademię Dongpo. W niej jeszcze sam Su wygłaszał wykłady i prezentował swoje utwory.

W roku 1100 Su w końcu uzyskał przebaczenie i zostało mu przydzielone bardziej prominentne stanowisko w Chengdu. Niestety poeta nie dotarł na miejsce – zmarł w roku 1101 w Changzhou, będąc w drodze do Chengdu. Miał 64 lata

Twórczość Su Shi

Po śmierci jego dzieła zyskiwały coraz większą popularność. Kaligrafie jego autorstwa, jego portrety, kamienie upamiętniające jego wizyty, były bardzo popularne. Budowano też świątynki upamiętniające jego osobę. Postać poety pojawiała się w twórczości późniejszych mistrzów. Jednym z najbardziej znanych był obraz Su Dongpo Przy Czerwonych Klifach, namalowany prze malarza Li Songa (1190–1225).

Jego poezje są cennym źródłem wiedzy o literaturze podróżniczej okresu Song. Zawierają też cenne opisy ówczesnego przemysłu metalurgicznego. Twórczość Su Shi pełna była oryginalności, ekspresji. Eseje wychodzące spod jego pędzla były pełne nieokiełznanej pasji. Do dziś zachowało się około 4000 utworów Su Shi. Jednym z najsłynniejszych jest utwór Medytacje nad przeszłością u Czerwonych Klifów.

Su Shi był także cenionym mistrzem kaligrafii. Jego styl charakteryzował się wielką zmiennością, brakiem wyszukania i rozmachem. Razem z trzema mistrzami Huang Tingjingiem, Mi Fu oraz Cai Xiangiem został określony jako jeden z „Czterech kaligrafów dynastii Song”. Su Shi także malował. Jego specjalnością były malowane tuszem wizerunki bambusa, długowiecznych drzew i cudownych kamieni (w Chinach skały, głazy i wielkie kamienie często nabierają szczególnej wartości i sławy jako przedmioty kultu). Jego malunki były zwięzłe w formie, o zdecydowanym stylu. Wykształcona przez Su Shi teoria malowania bardzo silnie wpłynęła na późniejsze pokolenia malarzy. Jego koncepcja „malarstwa erudytów” stała się podstawą do wykreowania się kierunku zwanego malarstwem erudytów (ang. Literati Painting)

Narodziny Su Dongpo na polu ryżowym

Przełomowy moment w jego życiu nastąpił nie w pałacu, lecz na wygnaniu w Huangzhou. Su Shi, oskarżony o krytykę rządu, stracił pensję i status. Aby przeżyć, musiał uprawiać kawałek ziemi na wschodnim stoku (Dongpo). To właśnie wtedy przyjął swój słynny przydomek: Su Dongpo (Su ze Wschodniego Stoku).

Praca fizyczna zmieniła jego poezję. Zamiast dworskiego intelektualizmu, pojawiła się w niej głębia buddyjska i taoistyczna. Stał się głosem prostego ludu, łącząc literaturę wysoką z brudem roli.

W swoim słynnym wierszu pisał: 「莫聽穿林打葉聲，何妨吟嘯且徐行。」 (Nie słuchaj deszczu tłukącego w liście, czemu nie śpiewać i nie iść powoli?). To podejście do nieszczęścia jako do „letniego deszczu” stało się fundamentem chińskiej rezyliencji.

Twórca legendarnej wieprzowiny

Su Shi był wybitnym gastronomem. Wierzył, że jedzenie jest formą sztuki i radości życia, która nie powinna być zarezerwowana tylko dla bogaczy. Podczas wygnania w Huangzhou wymyślił przepis na wieprzowinę duszoną w winie i sosie sojowym, znaną dziś jako Dongpo Rou (東坡肉).

W swojej „Odzie do wieprzowiny” (Zhu Rou Song) pisał z humorem, że w Huangzhou mięso jest tanie jak błoto, ale bogacze nim gardzą, a biedni nie umieją go przyrządzić. Su pokazał im, jak przy małym ogniu i dużej ilości czasu zamienić tani kawałek mięsa w królewskie danie.

Kulinarne dziedzictwo Su Shi jest ewenementem. W tradycyjnych Chinach uczony rzadko przyznawał się do gotowania, ale Su złamał to tabu, twierdząc, że smakowanie życia jest tak samo ważne jak studiowanie klasyków.

Budowniczy grobli w Hangzhou

Kiedy Su Shi został gubernatorem Hangzhou, nie ograniczył się do pisania wierszy o pięknie Jeziora Zachodniego (Xi Hu). Zauważył, że jezioro zarasta mułem i roślinnością, co zagrażało nawadnianiu pól. Przeprowadził gigantyczny projekt melioracyjny.

Z wydobytego mułu kazał usypać długą groblę, która do dziś nosi nazwę „Grobli Su” (Su Di). Została ona obsadzona wierzbami i brzoskwiniami, stając się jednym z najpiękniejszych miejsc w Chinach.

Pokazuje to techniczny aspekt jego geniuszu. Su Shi potrafił łączyć estetykę z inżynierią. Źródło Song Shi podkreśla, że lud Hangzhou kochał go nie za poezję, ale za to, że „osobiście doglądał prac i dbał, by woda służyła rolnikom”.

Pierwszy mistrz "Malarstwa Uczonych"

Su Shi jest uważany za teoretyka Wenrenhua (malarstwa literatów). Twierdził, że malarstwo nie powinno być mechanicznym kopiowaniem natury (co robili rzemieślnicy), lecz wyrażaniem ducha i wewnętrznego krajobrazu artysty.

Mówił: 「論畫以形似，見與兒童鄰。」 (Oceniać obraz po tym, jak bardzo przypomina rzecz, to mieć osąd dziecka). Malował głównie bambusy i stare drzewa, wierząc, że poprzez ich „kości” wyraża swoją moralną stałość.

Jego podejście zrewolucjonizowało sztukę chińską na kolejne tysiąc lat. Malarstwo przestało być zawodem, a stało się formą medytacji i dialogu między intelektualistami.

Prześladowania i "Afera Wroniego Tarasu"

W 1079 roku Su Shi padł ofiarą pierwszej w historii Chin wielkiej czystki literackiej, znanej jako „Afera Wroniego Tarasu” (Wutai Shi’an). Agenci rządu zbadali każdy jego wiersz, doszukując się w metaforach obrazy cesarza.

Został uwięziony i groziła mu kara śmierci. Przez 100 dni był przesłuchiwany i torturowany psychicznie. Uratowała go m.in. interwencja jego brata, Su Zhe, który zaoferował oddanie wszystkich swoich urzędów w zamian za życie brata.

To wydarzenie uczyniło z Su Shi symbol wolności słowa i ofiarę politycznej paranoi. Od tego czasu jego twórczość stała się bardziej ostrożna, ale i głębsza, przesycona buddyjską refleksją nad marnością władzy.

Braterska miłość ponad wszystko

Relacja Su Shi z jego młodszym bratem, Su Zhe (蘇轍), jest jedną z najpiękniejszych w historii Chin. Obaj byli wybitnymi literatami, ale Su Shi był ognistym geniuszem, a Su Zhe spokojnym realistą, który wielokrotnie ratował brata z opresji.

Najsłynniejszy chiński wiersz o święcie środka jesieni, Shuidiao Getou, został napisany przez Su Shi właśnie z tęsknoty za bratem. Kończy się on słowami: 「但願人長久，千里共嬋娟。」 (Obyśmy żyli długo, dzieląc piękno księżyca, choć dzielą nas tysiące mil).

W kulturze konfucjańskiej ich więź stała się wzorcem braterskiej lojalności (ti). Su Shi twierdził, że tylko brat w pełni rozumie jego duszę.

Buddyjski eremita w skórze urzędnika

Su Shi był głęboko związany z buddyzmem Chan (Zen). Jego najlepszym przyjacielem był mnich Foyin. Prowadzili oni nieustanne debaty, często pełne humoru i złośliwości, które do dziś są częścią chińskiego folkloru.

Jedna z anegdot mówi, że Su Shi napisał wiersz o tym, jak jego umysł jest niewzruszony przez „osiem wiatrów” (emocji), i posłał go Foyinowi. Mnich odpisał tylko jedno słowo: „Pierdnięcie”. Wściekły Su natychmiast przeprawił się przez rzekę, by zażądać wyjaśnień, na co Foyin zaśmiał się: „Jedno pierdnięcie wywiało wielkiego Su Shi aż na drugi brzeg rzeki!”.

To pokazuje dystans Su do samego siebie. Buddyzm pomógł mu przetrwać wygnanie na wyspę Hainan – ówczesny „koniec świata” – gdzie zamiast narzekać, uczył tubylców pisania i zbierał zioła lecznicze.

Miłośnik herbaty i ceramiki

Su Shi był wybitnym koneserem herbaty. Wierzył, że herbata oczyszcza umysł i jest niezbędna do tworzenia poezji. Skonstruował nawet własny model imbryka, znany jako Dongpo Ti Liang (Imbryk z uchwytem Dongpo).

Uważał, że woda do parzenia herbaty musi pochodzić z konkretnych źródeł. W Hangzhou często odwiedzał Źródło Biegnącego Tygrysa. Jego wiersze o herbacie są do dziś cytowane przez mistrzów ceremonii jako kanon estetyki.

W Chinach herbata i poezja Su Shi są nierozłączne. Jak pisał: 「從來佳茗似佳人。」 (Wyborna herbata zawsze przypomina piękną kobietę). To porównanie nadało herbacie status przedmiotu miłości estetycznej.

Su Shi jako innowator w medycynie

Podczas swoich podróży i wygnań Su Shi gromadził przepisy na leki i badał właściwości ziół. Wraz ze swoim przyjacielem Shen Kuo (wielkim naukowcem) współtworzył dzieło Su Shen Liang Fang (Wyborne recepty Su i Shena).

Był prekursorem medycyny społecznej. W Hangzhou założył publiczny szpital Anle Fang, jeden z pierwszych w Chinach, finansowany z funduszy publicznych i darowizn. Wierzył, że obowiązkiem intelektualisty jest leczyć nie tylko duszę narodu, ale i ciała biednych.

Historycy medycyny podkreślają, że jego podejście było niezwykle pragmatyczne. Nie ufał ślepo magii, lecz opierał się na obserwacji i doświadczeniu.

Wielka Oda do Czerwonego Klifu

Podczas wygnania w Huangzhou Su Shi dwukrotnie odwiedził Czerwony Klif (Chibi), miejsce legendarnej bitwy z epoki Trzech Królestw. Napisał tam dwa eseje (prozopoezje), które są uznawane za szczyt chińskiej literatury.

Zamiast pisać o chwale wojennej, Su skupił się na przemijalności życia i wieczności natury. Pytał: „Gdzie są teraz ci wszyscy bohaterowie?”. Doszedł do wniosku, że choć wszystko płynie jak rzeka, to w istocie nic nie ginie, jeśli potrafimy cieszyć się chwilą.

Współczesna analiza literacka prof. Ye Jiayinga podkreśla, że „Oda do Czerwonego Klifu” to moment, w którym chińska literatura osiągnęła pełnię filozoficzną, łącząc konfucjański historyzm z taoistyczną wolnością.

Wygnanie na Hainan i cywilizowanie "dziczy"

W wieku 62 lat Su Shi został zesłany na wyspę Hainan, która wtedy była miejscem chorób i „barbarzyństwa”. Dla starego człowieka był to niemal wyrok śmierci. Jednak Su Shi, zamiast się poddać, otworzył tam szkołę.

Był pierwszym nauczycielem, który przygotował mieszkańca Hainanu do zdania egzaminów państwowych. Kiedy opuszczał wyspę po ułaskawieniu, tubylcy płakali, żegnając go jak ojca.

Jego pobyt na Hainanie zmienił postrzeganie tej wyspy w chińskiej kulturze – z miejsca przeklętego stała się ona częścią literackiego świata. Su pokazał, że „domem jest tam, gdzie serce jest spokojne”.

Podsumowanie i Ocena

Pozytywne oddziaływanie: Su Shi był „architektem chińskiej duszy”. Jego twórczość wprowadziła do kultury ideał kuang (狂) – radosnej, nieco szalonej wolności ducha, która pozwala zachować godność w każdych warunkach. Jako polityk i inżynier realnie poprawił życie tysięcy ludzi. Jego „Malarstwo Uczonych” i teoria kaligrafii zdominowały estetykę Azji Wschodniej na tysiąc lat. Był pomostem między elitarną kulturą a codziennością, udowadniając, że gotowanie czy picie herbaty może być aktem filozoficznym.

Negatywne oddziaływanie: Z perspektywy rygorystycznego konfucjanizmu, Su Shi bywał oskarżany o brak powagi i zbytnią „lekkość” w sprawach państwowych. Jego skłonność do satyry i bezkompromisowej szczerości przynosiła cierpienie nie tylko jemu, ale i jego rodzinie, która dzieliła z nim los wygnańca. Niektórzy krytycy (jak np. w epoce dynastii Qing) uważali, że jego styl był zbyt „rozbuchany” i przyczynił się do osłabienia rygorów literackich, co mogło prowadzić do powierzchowności u naśladowców niemających jego geniuszu.

Analiza najważniejszych wierszy

Współczesne opracowania, jak te autorstwa Lin Yutanga w jego biografii The Gay Genius, podkreślają, że Su Shi był „nieuleczalnym optymistą”. Chiński literaturoznawca Guo Shaoyu (郭紹虞) w Zhongguo Wenxue Picheng Shi zauważa, że poezja Su to „harmonia sprzeczności”.

1. Z "Ody do Czerwonego Klifu": 「且夫天地之間，物各有主。苟非吾之所有，雖一毫而莫取。」 (Wszak między niebem a ziemią każda rzecz ma swego pana. Jeśli coś do mnie nie należy, nie wezmę nawet pyłku). Znaczenie: Lekcja buddyjskiego nieprzywiązania i etycznej czystości.

2. Z "Shuidiao Getou": 「人有悲歡離合，月有陰晴圓缺，此事古難全。」 (Ludzie znają smutek rozstań i radość spotkań, księżyc bywa jasny i ciemny, pełny lub w nowiu – tak było od zawsze). Znaczenie: Akceptacja niedoskonałości życia jako naturalnego porządku wszechświata.

Czasy, w których żył

Su Shi żył w okresie Północnej Dynastii Song (960–1127). Były to czasy „chińskiego oświecenia”. Gospodarka kwitła, wynaleziono druk ruchomą czcionką, a handel morski osiągnął niespotykaną skalę. Była to jednak również epoka głębokiego rozdarcia politycznego.

Głównym konfliktem były „Nowe Reformy” (Xin Fa) wprowadzane przez Wang Anshiego. Su Shi, będąc zwolennikiem stopniowych zmian i ochrony tradycji, stał w opozycji do radykalnych reform, co stało się przyczyną jego licznych wygnań. Walka frakcyjna na dworze była bezwzględna, a poezja służyła jako narzędzie oskarżenia.

Intelektualnie był to czas formowania się neokonfucjanizmu. Choć Su Shi nie należał do ortodoksyjnych neokonfucjanistów, jego próba syntezy konfucjanizmu, buddyzmu i taoizmu stała się dominującym modelem kulturowym dla przyszłych pokoleń.

W sferze społecznej epoka Song to czas narodzin klasy gentry – uczonych-urzędników, którzy zastąpili starą arystokrację rodową. Su Shi był idealnym przedstawicielem tej nowej klasy, w której status budowało się poprzez wiedzę i talent, a nie krew.

Jak zauważa współczesny historyk Qian Mu (錢穆) w Guoshi Dagang, dynastia Song była okresem „kulturowej dojrzałości Chin”, a Su Shi był jej najbardziej soczystym owocem. Mimo słabości militarnej państwa, kultura tamtego okresu do dziś definiuje to, co nazywamy „chińskością”.

Przysłowia i Słynne Powiedzenia

1. Mieć bambus uformowany w piersi

   胸有成竹 (Xiōng yǒu chéng zhú) Nawiązanie do jego teorii malarstwa: oznacza posiadanie gotowego planu i pewności siebie przed działaniem.

2. Obyśmy żyli długo, dzieląc piękno księżyca

   但願人長久，千里共嬋娟 (Dàn yuàn rén chángjiǔ, qiānlǐ gòng chánjuān) Najpopularniejsze życzenie dla bliskich, którzy są daleko, szczególnie podczas Święta Środka Jesieni.

3. Tylko dlatego, że jestem w samym środku góry Lushan

   只緣身在此山中 (Zhǐ yuán shēn zài cǐ shān zhōng) Z jego wiersza o górze Lushan: oznacza brak obiektywizmu, gdy jest się zbyt blisko problemu (nie widzieć lasu spoza drzew).

4. Cofać się, by ustąpić pola, dopóki ktoś inny nie zabłyśnie

   避路，要使此人出一頭地 (Bì lù, yào shǐ cǐ rén chū yī tóu dì) Słowa Ouyang Xiu o Su Shi, które stały się idiomen oznaczającym ustępowanie miejsca większemu talentowi.

5. Duch Dongpo

   東坡精神 (Dōngpō jīngshén) Określenie na nieugięty optymizm, dystans do nieszczęść i umiejętność cieszenia się małymi rzeczami.

6. Wyborna herbata przypomina piękną kobietę

   從來佳茗似佳人 (Cónglái jiā míng sì jiārén) Klasyczny passus używany przez miłośników herbaty na całym świecie.

7. Smutek rozstań i radość spotkań

   悲歡離合 (Bēi huān lí hé) Fraza z jego wiersza, która stała się standardowym opisem kolei ludzkiego losu w języku chińskim.

Próbka twórczości

Oto wiersz, który Su Shi napisał ku pamięci swojej zmarłej żony - w trzech różnych tłumaczeniach na jęz. angielski:

Dreaming of My Deceased Wife on the Night of the 20th Day of the First Month

 "Ten years living and dead have drawn apart I do nothing to remember 
But I cannot forget Your lonely grave a thousand miles away... 
Nowhere can I talk of my sorrow – Even if we met, how would you know me 
My face full of dust My hair like snow? 
In the dark of night, a dream: suddenly, I am home 
You by the window Doing your hair I look at you and cannot speak 
Your face is streaked by endless tears 
Year after year must they break my heart
 These moonlit nights? That low pine grave?" 

 Ten years living dead both boundless 
Not think of capacity self hardly possible forget 
Thousand li alone grave not place say wife cold 
Even if together meet must not recognise 
Dust cover face, temples like frost 
Night come deep dream suddenly return home 
Little window properly dress make up 
Mutual look not speak, just be tears too much flow 
Expect must every year heart break place 
Bright moon night thin pine guard 

 Ten boundless years now separate the living and the dead, 
I have not often thought of her, but neither can I forget. 
Her lonely grave is a thousand li distant, 
I can't say where my wife lies cold. 
We could not recognise each other even if we met again, 
My face is all but covered with dust, my temples glazed with frost. 
In deepest night, a sudden dream returns me to my homeland, 
She sits before a little window, and sorts her dress and make-up. 
We look at each other without a word, a thousand tears now flow. 
I must accept that every year I'll think of that heart breaking place, 
Where the moon shines brightly in the night, and bare pines guard the tomb. 

 江城子 十年生死兩茫茫，不思量，自難忘。 
千里孤墳，無處話凄涼。 縱使相逢應不識，塵滿面，鬢如霜。 
夜來幽夢忽還鄉，小軒窗，正梳妝。 
相顧無言，惟有淚千行。 
料得年年腸斷處，明月夜，短松岡。 

Meditation on the Past at Red Cliff

 The great river surges east, 
Its waves have scoured away 
Since time began all traces of heroic men. 
The western side of the old fort 
Was once, so people say, 
Known as the Red Cliff of Zhou of the Three Kingdoms. 
With piled-up rocks to stab the sky 
And waves to shake them thunderously 
Churning the frothy mass to mounds of snow, 
It's like a masterpiece in paint. 
Those ages hide how many a hero! 
Think back to those old days; that first year 
when Zhou Yu had just married the Young Qiao. 
Then, what a hero he became! 
With waving fan and silken cap 
He talked and laughed at ease 
While masts and oars were blotted out in smoke and flame! 
My wits that stray to realms of old 
Deserve the scorn of all who feel; 
Years pass, and hair grows white so soon.
Though a man's life is like a dream, 
One toast continues still – – the River and the Moon!
 – – Tr. Lin Shan 

 蘇軾 念奴嬌 赤壁懷古 大江東去，浪淘盡、千古風流人物。
 故壘西邊，人道是、三國周郎赤壁。 
亂石崩雲，驚濤裂岸，捲起千堆雪。 
江山如畫，一時多少豪傑。 遙想公瑾當年，小喬初嫁了，雄姿英發。 
羽扇綸巾，談笑間、檣櫓灰飛煙滅。 
故國神遊，多情應笑我，早生華髮。 人生如夢，一尊還酹江月。