Li Bai (701–762), znany również jako Li Po, to postać niemal mityczna w historii Chin. Nazywany „Wygnańcem z Niebios” (Tiānxìan), reprezentuje on szczyt romantyzmu i nieskrępowanej wolności artystycznej dynastii Tang. Podczas gdy jego przyjaciel Du Fu był sumieniem narodu, Li Bai był jego marzeniem o transcendencji.

Do czasów współczesnych zachowało się bez mała tysiąc utworów poety. Większość z nich powstała w apogeum rozwoju dynastii Tang - w czasie gwałtownego rozkwitu i równie gwałtownego upadku.

Li Bai przez większość swojego życia wędrował przez imperium Tang. Pragnął wykorzystać swoją pozycję mandaryna do mądrego zarządzania światem i zaprowadzenia pokoju wśród jego mieszkańców. Talent poety został dostrzeżony i doceniony przez cesarza Xuanzonga. Li Bai został mianowany kanclerzem Akademii Hanlin. Tam jednak wielokrotnie popadał w konflikty z pozostałymi uczonymi, był przez niech szkalowany i w rezultacie wielokrotnie pozbawiany stanowiska i odsyłany na wygnanie. Znakomicie zdawał sobie sprawę z własnego talentu. Tym bardziej rosło w nim rozczarowanie i poczucie zawodu z powodu braku okazji i możliwości do pełnego rozkwitu i wykorzystania swoich talentów i umiejętności. Te nieprzyjemne okoliczności sprawiły, że jedynym pocieszeniem były dla niego pisanie wierszy i libacje z przyjaciółmi.

Wiersze Li Baia dotykają wielu tematów i reprezentują rozmaite style. Czasem przydają opisywanym krajobrazom i wydarzeniom emocje i uczucia, czasem nadają rys realizmu stworzonym przez poetę iluzjom. Li Bai znakomicie potrafił wykorzystywać motywy ludowe i baśnie oraz legendy. Podobne to jest do stylu poety Qu Yuana, którego przemożny wpływ można dostrzec także w utworach wielu innych poetów.

Li bai przyjaźnił się z innym wielkim poetą Du Fu. Dwóch wielkich oprócz talentu i sławy łączyły podobne ambicje i stosunek do rzeczywistości. Poetów tych często określa się w literaturze jako Li-Du (od ich nazwisk), co oznacza dwa wielkie talenty okresu Tang.

Wiersze Li Baia opisujące przyrodę są proste i przejrzyste, niosą przy tym głębokie i znakomicie wyrażone przesłanie. W wierszu Opuszczając miasto Baidi o świcie, poeta opisuje swoje uczucie rozżalenia wobec braku możliwości wykorzystania swoich wizji zmiany świata. W wielu wierszach Li Baia przejawia się motyw upijania się samemu przy świetle księżyca, spoglądania na księżyc w tęsknocie za rodzinnym domem.

Jednym z najbardziej znanych wierszy Li Baia jest Myśli pośród milczącej nocy. Jest on wyjątkowo krótki, jednak poeta wyjątkowo udanie zamknął w nim wyjątkową pasję, która zmusza do myślenia a zarazem porusza serce.

Kunszt poety widoczny w tym wierszu nie był dla niego niczym wyjątkowym, a raczej czymś naturalnym i „powszednim”. Z tego też powodu przyszłe pokolenia zaczęły określać Li Baia mianem Boga Poezji.

Twórczość i ciekawostki

1. Egzotyczne pochodzenie i aura tajemnicy

Pochodzenie Li Baia do dziś budzi emocje wśród historyków. Urodził się najprawdopodobniej w Azji Środkowej, w mieście Suiye (dzisiejszy Tokmok w Kirgistanie), co sprawiało, że od dzieciństwa przesiąknięty był kulturą pogranicza. Jego rodzina przeniosła się do Syczuanu, gdy miał pięć lat, ale ten "barbarzyński" pierwiastek pozostał w jego poezji pod postacią niezwykłej dynamiki i braku przywiązania do sztywnych konfucjańskich norm.

Ta odrębność kulturowa pozwoliła mu na operowanie metaforami, które dla typowego mieszkańca środkowych Chin były świeże i egzotyczne. Li Bai nigdy nie przystąpił do oficjalnych egzaminów państwowych, co było ewenementem wśród wielkich literatów. Zamiast tego, wolał budować swoją legendę jako wędrowny rycerz, szermierz i taoistyczny eremita, co dawało mu status outsidera-geniusza.

W Starej Księdze Tang (Jiu Tang Shu) jego postać opisano następująco:

Cytat: „Li Bai posiadał ducha wykraczającego poza ramy świata. Jego mowa była pełna wyniosłości, a umysł nieujarzmiony. Nawet gdy przebywał wśród możnych, zachowywał się tak, jakby niebiosa były jego jedynym panem”. — Jiu Tang Shu (舊唐書)

Banita z Niebios na dworze cesarskim

Choć Li Bai unikał egzaminów, jego sława dotarła do samego cesarza Xuanzonga. W 742 roku został wezwany do stolicy, Chang’an, gdzie cesarz był tak oczarowany jego talentem, że osobiście doprawiał mu zupę i pozwolił mu na zachowanie skrajnie nieformalnego protokołu. To właśnie wtedy inny wielki poeta, He Zhizhang, widząc jego utwory, zawołał: „Toż to wygnany nieśmiertelny!”.

Jego pobyt na dworze był jednak krótki i burzliwy. Li Bai, często pijany, odnosił się z lekceważeniem do potężnych eunuchów, w tym do słynnego Gao Lishi, któremu rzekomo kazał zdejmować sobie buty po uczcie. Ten brak pokory wobec hierarchii dworskiej stał się częścią jego legendy, ale ostatecznie doprowadził do jego wydalenia z pałacu „z workiem złota”, co było elegancką formą banicji.

Współczesny badacz Arthur Waley w swojej biografii poety zauważa:

Cytat: „Li Bai na dworze był jak dziki ptak zamknięty w złotej klatce. Jego obecność była luksusem dla cesarza, ale on sam traktował dworskie etykiety jako zbędny hałas, który zagłuszał muzykę sfer”. — Arthur Waley, The Poetry and Career of Li Po

Poezja wina i transcendencji

Wino dla Li Baia nie było jedynie używką, lecz bramą do natchnienia i stanem umysłu, w którym znikało ego. Uważał, że alkohol pozwala mu zjednoczyć się z „Wielką Próżnią”. Jednym z jego najsłynniejszych dzieł jest Samotne picie pod księżycem (Yuè Xià Dú Zhuó), w którym poeta zaprasza księżyc i swój własny cień do wspólnej biesiady, tworząc z nich towarzyszy podróży.

Wiersz ten zawiera słynne wersy:

„Wznoszę puchar i zapraszam jasny księżyc, / Wraz z moim cieniem tworzymy trójkę. / Księżyc, prawda, nie umie pić wina, / A cień bezwolnie podąża za mną”. (舉杯邀明月，對影成三人。)

Ten utwór idealnie ilustruje taoistyczną koncepcję współistnienia z naturą. Li Bai nie czuje się samotny, ponieważ postrzega kosmos jako ożywioną całość. Wino jest tu katalizatorem, który pozwala zerwać zasłonę między tym, co ludzkie, a tym, co boskie.

Rycerz-eremita: Etos Youxia

Zanim Li Bai stał się poetą, był znany jako youxia – wędrowny szermierz. W młodości rzekomo zabił kilku ludzi w obronie honoru lub sprawiedliwości. Ten etos „błędnego rycerza” przeniknął do jego poezji, która często sławi bohaterstwo, lojalność i bezkompromisową wolność. W przeciwieństwie do innych poetów, którzy opisywali wojnę z perspektywy cierpienia, Li Bai często nadawał jej aurę heroicznego dramatu.

Jego fascynacja mieczem i walką nie była jedynie pozą. Wiele podróżował, sypiając w górskich jaskiniach i nawiązując przyjaźnie z taoistycznymi mistrzami sztuk walki. To połączenie brutalnej siły fizycznej z najwyższą subtelnością literacką stworzyło unikalny profil artysty, który potrafił równie dobrze posługiwać się pędzlem, jak i stalą.

Historyk literatury James J.Y. Liu wskazuje:

Cytat: „Li Bai ucieleśnia chiński ideał bohatera niepokornego, który stoi ponad prawem, służąc jedynie wyższej idei sprawiedliwości i naturalnemu porządkowi wszechświata”. — James J.Y. Liu, The Chinese Knight-Errant

Mistrz formy Yuefu i odświeżanie tradycji

Li Bai był mistrzem w przywracaniu życia starym formom poetyckim, zwłaszcza yuefu (pieśniom w stylu ludowym). Potrafił wziąć tradycyjny motyw i nasycić go taką energią, że stawał się niemal nowoczesny. Jego poezja charakteryzuje się niespodziewanymi zwrotami akcji, hiperbolami i gwałtownymi zmianami nastroju, co odróżnia go od bardziej stonowanych klasyków.

Przykładem jest utwór Trudna droga do Shu (Shǔ Dào Nán), gdzie opisuje dzikie góry Syczuanu. Używa tam obrazów tak potężnych, że czytelnik czuje niemal fizyczny lęk przed przepaściami. Hiperbola: „Droga do Shu jest trudniejsza niż wejście do błękitnego nieba!” stała się metaforą wszelkich niepokonanych trudności życiowych.

W tej poezji natura nie jest statycznym obrazem, lecz potężną, groźną i żywą siłą. Li Bai nie opisuje krajobrazu; on go przeżywa, stając się częścią wodospadów, chmur i szczytów, co nadaje jego dziełom niespotykaną skalę monumentalną.

Przyjaźń z Du Fu: Spotkanie ognia z wodą

W 744 roku Li Bai spotkał Du Fu. Było to najważniejsze spotkanie w historii chińskiej literatury. Choć spędzili ze sobą niewiele czasu, ich przyjaźń stała się legendarna. Byli swoimi przeciwieństwami: Li Bai był starszy, sławny i beztroski; Du Fu był młodszy, poważny i troszczący się o losy państwa.

Du Fu niemal ubóstwiał Li Baia, pisząc o nim liczne wiersze pełne troski (np. „Śnię o Li Baiu”). Li Bai, choć mniej wylewny, również darzył młodszego kolegę szacunkiem. Ta relacja pokazuje, że chiński złoty wiek poezji opierał się na dialogu między romantyczną ucieczką od świata (Li Bai) a bolesnym zaangażowaniem w świat (Du Fu).

Rebelia An Lushana i upadek z wysokiego konia

Podczas krwawej rebelii An Lushana (755 r.), Li Bai popełnił fatalny błąd polityczny. Przyłączył się do świty księcia Lin, który podjął nieudaną próbę przejęcia tronu. Gdy rebelia i pucz księcia upadły, poeta został oskarżony o zdradę i uwięziony. Od egzekucji uratował go generał Guo Ziyi, któremu Li Bai rzekomo pomógł wiele lat wcześniej.

Został skazany na banicję do dalekiego Yelang na południowym zachodzie. Podczas podróży na wygnanie, gdy płynął rzeką Jangcy, dotarła do niego wiadomość o amnestii. Jego radość była tak wielka, że napisał jeden ze swoich najpiękniejszych i najszybszych wierszy: Wyruszając wcześnie z miasta Baidi. Wiersz ten symbolizuje ulgę i odzyskaną wolność, oddaną poprzez obraz łodzi mknącej przez wąwozy.

Śmierć w ramionach księżyca

Śmierć Li Baia jest tak poetycka, że wielu historyków woli wierzyć w legendę niż w prozaiczne fakty. Według podania, poeta płynął łodzią po rzece Jangcy, będąc pod wpływem wina. Zobaczył w wodzie odbicie jasnego księżyca i, chcąc go uścisnąć w pijanym widzie, wypadł za burtę i utonął.

Choć dokumenty historyczne sugerują raczej chorobę wątroby lub płuc wynikającą z trybu życia, legenda o utonięciu w pogoni za księżycem idealnie domyka biografię człowieka, który całe życie starał się pochwycić to, co nieuchwytne. Li Bai zmarł tak, jak żył – w objęciach natury i poezji.

Podsumowanie i ocena

Twórczość Li Baia wywarła kolosalny, pozytywny wpływ na kulturę Chin i całej Azji Wschodniej. Stał się on symbolem absolutnej wolności jednostki wobec opresji systemu. Jego poezja przełamała sztywne bariery między literaturą wysoką a ludową ekspresją, wprowadzając do języka chińskiego niespotykaną wcześniej lekkość i siłę obrazowania. Dla przyszłych pokoleń był dowodem na to, że artysta może być równy cesarzom, jeśli tylko jego duch jest wystarczająco wielki.

Z drugiej strony, jego negatywne oddziaływanie wiąże się z utrwaleniem archetypu „pijanego geniusza”. Li Bai zmitologizował alkoholizm jako niezbędny atrybut natchnienia, co na wieki wpłynęło na styl życia chińskich literatów, prowadząc często do osobistych tragedii wielu naśladowców. Ponadto, jego skrajny indywidualizm i brak zainteresowania konkretnymi reformami społecznymi sprawiały, że jego poezja, choć piękna, bywała oskarżana o eskapizm w czasach, gdy naród potrzebował bardziej pragmatycznych drogowskazów.

Ostatecznie Li Bai pozostaje słońcem chińskiej poezji. Jego wkład w rozwój języka i estetyki jest niepodważalny. Uczy on, że w sercu każdego człowieka drzemie potrzeba wolności, której nie da się ograniczyć żadnym murem ani prawem.

Słynne przysłowia i powiedzenia powiązane z Li Baiem

1. Wznosić puchar, by zaprosić jasny księżyc

   • Znakami tradycyjnymi: 舉杯邀明月 (Jǔ bēi yāo míng yuè)

   • Znaczenie: Nawiązanie do samotnego biesiadowania i szukania pocieszenia w naturze; symbol poetyckiego osamotnienia.

2. Droga do Shu jest trudniejsza niż wstąpienie do nieba

   • Znakami tradycyjnymi: 蜀道難，難於上青天 (Shǔ dào nán, nán yú shàng qīng tiān)

   • Znaczenie: Idiom używany do opisania skrajnie trudnego zadania lub sytuacji bez wyjścia.

3. Żelazny drąg starte w igłę

   • Znakami tradycyjnymi: 磨磚成鏡 (Mó zhuān chéng jìng) lub częściej powiązane z legendą o Li Baiu: 鐵杵磨成針 (Tiě chǔ mó chéng zhēn)

   • Znaczenie: Legenda mówi, że mały Li Bai zobaczył staruszkę pocierającą żelazny drąg o kamień, by zrobić igłę. Nauczyło go to, że dzięki wytrwałości można osiągnąć wszystko. To jedno z najważniejszych chińskich przysłów o determinacji.

4. Wygnańcy z Niebios

   • Znakami tradycyjnymi: 谪仙人 (Zhì xiān rén)

   • Znaczenie: Określenie osoby o nadludzkim talencie, która wydaje się nie pasować do ziemskiego, pospolitego świata.