Koncepcja Pięciu Żywiołów, znana w Chinach jako Wǔxíng (五行), nie odnosi się do statycznych substancji, lecz do dynamicznych faz przemian energii. To system klasyfikacji, który od ponad trzech tysięcy lat porządkuje chiński wszechświat – od medycyny i polityki, po architekturę i kuchnię.

W chińskiej starożytnej kosmologii zjawiska we wszechświecie pojmowano za pomocą tzw. pięciu żywiołów: wody, drewna, metalu, ognia i ziemi. Jest to więc, oprócz koncepcji skupionych wokół Yin i Yang, rdzeń chińskiej tradycyjnej kosmologii i pojmowania świata. Za pomocą pięciu elementów – a raczej faz, czemu do koncepcji przemian już blisko – opisywały naturę interakcji i wzajemne zależności między zjawiskami we wszechświecie. Mówiąc inaczej, to właśnie te pięć elementów buduje cały wszechświat. Cała koncepcja pięciu faz to sekwencja generująca 生 (czyt. szeng) i przezwyciężająca i 克 (czyt. ke). Pięć żywiołów działa w dwóch przecwnych kierunkach i wzajemnie na siebie wpływa zgodnie z zasadami przemian Yin i Yang. Różnego rodzaju zależności i relacje występują jako poszczególne cykle i tradycyjnie jest to przedstawiane za pomocą tego schematu:

Cykl generujący: drewno -> ogień ->ziemia (popiół) ->metal -> woda (rankiem rosa osiada na zimnym metalu) -> drewno.

1. Drzewo/drewno spala się poprzez
2. Ogień, z którego powstają popioły i przekształcają się w
3. Ziemię, w której rodzą się i z której wydobywane są Metale, które wzbogacają
4. Wodę, odżywiającą drzewa (Drzewo).

Cykl przezwyciężający: drewno rośnie w ziemi, ziemia absorbuje wodę, woda tłumi ogień, ogień topi metal, metal przecina drewno.

1. Drewno przebijaZiemię,
2. Ogień topiMetal,
3. Ziemia zasypuje Wodę,
4. Metal ścina Drewno,
5. Woda gasi Ogień.

Oba te cykle regulują przyrodę i są źródłem jej dynamicznie manifestującej się zmienności. Koncepcja pięciu przemian znalazła zastosowanie w takich dziedzinach jak muzyka, tradycyjna medycyna i strategia wojskowa. Starożytni Chińczycy użyli jej jako schematu pojęciowego do rozumienia każdej i wszystkich rzeczy i zjawisk, jakie ich otaczały, budując przy tym skomplikowany system wierzeń i hipotez dotyczących zasad działania Wszechświata.

Pięć przemian w różnych aspektach życia

Teoria Pięciu Przemian to forma, za pomocą której opisywane są wszystkie procesy zachodzące cyklicznie. Za jej pomocą opisywanejest następowanie po sobie kolejnych pór roku: wiosna, lato, późne lato, jesień, zima. Tak wydzielone pory roku odpowiadają kolejnym przemianom: Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda. W edle wypracowanych w starożytności koncepcji system ten odpowiada wszystkim procesom i zjawiskom zachodzącym w naturze oraz organizmie człowieka.

Każdemu żywiołowi przyporządkowany jest smak, kolor, pora roku i dnia, produkty spożywcze, narządy wewnętrzne i stany psychiczne.

Drzewo smak kwaśny, kolor zielony, wiosna, wątroba i woreczek żółciowy; to wściekłość, elastyczność, ruch oraz harmonijny przepływ energii qi.
Ogień smak gorzki, kolor czerwony, lato, serce i jelito cienkie; to entuzjazm, radość, duchowość.
Ziemia smak słodki, kolor żółty, późne lato, żołądek i śledziona; to rozmyślanie, jasność myślenia oraz rozsądek.
Metal smak ostry, kolor biały, jesień, płuca i jelito grube; to smutek oraz intuicja.
Woda smak słony, kolor czarny, zima, nerki i pęcherz moczowy; to lęk, upór oraz zaufanie.

Teoria pięciu pierwiastków jest podstawą do układania odpowiednio zbilansowanej diety. Twórcy medycyny chińskiej rozpoznali, że konkretny pokarm może mieć określoną naturę, a zatem nie tylko mieć jeden z pięciu smaków, ale działać schładzająco, neutralnie lub rozgrzewająco. Odpowiednio dobierając składniki posiłków można przygotowywać pełne harmonii, zrównoważone posiłki.

Pięć przemian w medycynie

Tradycyjnie w medycynie pięć przemian służy do wyjaśnienia zależności międy całym ciałem, jego organami i tkankami, a także między ciałem a środowiskiem zewnętrznym. Przy tym rozumieli, że każda rzecz ma swoje indywidualne cechy. Skoro więc ziemii jest przypisana cecha wzrostu i odżywiania, to śledziona, której funkcją jest oczyszczanie krwi i produkcja przeciwciał, jest skategoryzowana jako element przynależny właśnie ziemi.

Podobnie jak brak równowagi między Yin i Yang może przyczynić się do powstania destruktywnych zjawisk, utrzymanie wszystkich pięciu w równowadze zapewnia utrzymanie harmonii między elementami, a więc i między Yin i Yang. Wedle starożytnych wywodów każdy z pierwiastków oddziaływuje na dwa inne, albo je rodząc, albo kontrolując. Tak właśnie drewno rodzi ogień i kontroluje (tłumi) ziemię. Podobnie ogień rodzi ziemię i kontroluje metal.

Postępowanie zgodne z wykładniami interakcji pięciu elementów jest powszechne w praktycznie wszystkich sferach życia Chińczyków - nawet w świecie współczesnym. Chińscy zielarze wierzą że po to, aby lekarz mógł prawidłowo zainicjować kurację pacjenta, musi poznać aktualny stan interakcji pięciu elementów w jego ciele. Przyczyna jest prosta: nadmiar lub deficyt któregoś z elementów jest postrzegany jako przyczyna choroby.

Głębszy wgląd

Geneza w "Księdze Dokumentów" (Shàngshū)

Najstarszy systematyczny opis Pięciu Żywiołów znajduje się w rozdziale Hóngfàn (洪範) klasycznego dzieła Shàngshū (尚書), datowanego na wczesną dynastię Zhou. Tekst ten nie przedstawia żywiołów jako materii, lecz jako funkcje użyteczne dla rządzenia państwem. Woda ma nawilżać i zstępować, ogień płonąć i wznosić się, drewno wyginać się i prostować, metal ulegać formowaniu, a ziemia pozwalać na siew i zbiory.

Zacytujmy ten fundament chińskiej myśli:

「五行：一曰水，二曰火，三曰木，四曰金，五曰土。水曰潤下，火曰炎上，木曰曲直，金曰從革，土爰稼穡。」 (Pięć żywiołów: pierwszy to woda, drugi to ogień, trzeci to drewno, czwarty to metal, piąty to ziemia. Woda nawilża i płynie w dół, ogień bucha w górę, drewno daje się zginać i prostować, metal poddaje się zmianie kształtu, a ziemia służy do siewu i zbiorów).

Współczesny badacz Feng Youlan w swojej „Historii filozofii chińskiej” podkreśla, że przejście od mitologii do systemu Wǔxíng było momentem narodzin chińskiej nauki. Zamiast przypisywać zjawiska kaprysom bogów, Chińczycy zaczęli dostrzegać w świecie powtarzalne wzorce i matematyczne korelacje między elementami natury a losem człowieka.

Teoria "Wzajemnego Rodzenia i Zwalczania" (Xiāngshēng Xiāngkè)

System Wǔxíng opiera się na dwóch cyklach: rodzenia (shēng 生成) i kontrolowania (kè 克). Drewno karmi Ogień, Ogień tworzy Ziemię (popiół), Ziemia skrywa Metal, Metal zasila Wodę (przez kondensację lub topnienie), a Woda podlewa Drewno. Z kolei w cyklu destrukcyjnym: Drewno drąży Ziemię, Ziemia tamuje Wodę, Woda gasi Ogień, Ogień topi Metal, a Metal ścina Drewno.

Ten system stał się podstawą logiki wczesnej inżynierii i rolnictwa. Na przykład, planując systemy irygacyjne, starożytni inżynierowie kierowali się zasadą, że „Ziemia kontroluje Wodę”, co prowadziło do specyficznych technik budowy wałów. W życiu społecznym wierzono, że małżeństwa osób o „niezgodnych” żywiołach (np. Ogień i Woda) są skazane na porażkę, co do dziś wpływa na wybory partnerów w tradycyjnych rodzinach.

Zrozumienie tych cykli pozwoliło Chinom na stworzenie pierwszej na świecie zintegrowanej teorii systemów, gdzie żadna część natury nie jest odizolowana. Współczesny sinolog Joseph Needham zauważył, że ta relacyjna ontologia była kluczem do sukcesu chińskiej nauki, zanim zachodni redukcjonizm zdominował świat.

Pięć Kolorów i Legitymizacja Władzy (Wǔdé)

W okresie Walczących Królestw filozof Zou Yan opracował teorię „Pięciu Cnót” (Wǔdé 五德), według której każda dynastia panuje pod znakiem konkretnego żywiołu. Kiedy cnota jednej dynastii słabnie, zostaje ona pokonana przez żywioł, który ją kontroluje. Na przykład dynastia Qin, panująca pod znakiem Wody (kolor czarny), pokonała dynastię Zhou, której patronował Ogień (kolor czerwony).

To dlatego pierwszy cesarz Chin, Qin Shi Huang, nakazał, by wszystkie szaty dworskie, flagi i ozdoby były czarne. Nawet liczba sześć (przypisana Wodzie) stała się standardem miar i wag. Mechanizm ten służył jako potężne narzędzie biurokratyczne i propagandowe – uzurpacja tronu była przedstawiana nie jako zbrodnia, lecz jako nieuchronna zmiana w kosmicznym cyklu.

Historyk Sima Qian w Shǐjì (史記) odnotowuje:

「始皇推終始五德之傳，以為周得火德，秦代周德，從所不勝。方今水德之始... 衣、旄、旌、節皆上黑。」 (Shi Huangdi przeanalizował przekaz Pięciu Cnót i uznał, że Zhou posiadało cnotę Ognia, a Qin zastąpiło Zhou, kierując się tym, co zwycięża. Teraz nastał początek cnoty Wody... szaty, proporce i flagi wszystkie stały się czarne).

Wǔxíng w Medycynie Chińskiej (TCM)

W tradycyjnej medycynie chińskiej każdemu żywiołowi przypisany jest organ Zang i organ Fu. Drewno to wątroba, Ogień to serce, Ziemia to śledziona, Metal to płuca, a Woda to nerki. Diagnoza polega na badaniu równowagi między tymi elementami. Jeśli pacjent ma problem z sercem (Ogień), lekarz może wzmacniać wątrobę (Drewno), która „karmi” serce.

System ten rozszerza się na smaki (kwaśny, gorzki, słodki, ostry, słony) i emocje (gniew, radość, zaduma, smutek, strach). Na przykład nadmiar gniewu (Drewno) uszkadza wątrobę, ale może być kontrolowany przez smutek (Metal), ponieważ Metal ścina Drewno. Jest to niezwykle złożona psychologia somatyczna, która funkcjonuje do dziś w szpitalach w całych Chinach.

Klasyczny tekst medyczny Huángdì Nèijīng (黃帝內經) głosi:

「東方生風，風生木，木生酸，酸生肝... 肝主目。」 (Wschód rodzi wiatr, wiatr rodzi drewno, drewno rodzi kwas, kwas rodzi wątrobę... a wątroba włada oczami). Współczesne opracowania, jak te autorstwa dr. Teda Kaptchuka („The Web That Has No Weaver”), wskazują, że ten system korelacji pozwala na holistyczne podejście do zdrowia, którego często brakuje w medycynie zachodniej.

Architektura i Planowanie Miast (Feng Shui)

Pięć Żywiołów dyktuje orientację budynków i dobór materiałów. Południe to Ogień (czerwień), Północ to Woda (czerń/granat), Wschód to Drewno (zieleń), Zachód to Metal (biel), a Centrum to Ziemia (żółć). Dlatego dachy Zakazanego Miasta w Pekinie są żółte – cesarz jako „centrum świata” przynależy do żywiołu Ziemi.

Istnieją jednak wyjątki podyktowane logiką Wǔxíng. Biblioteka cesarska Wényuān Gé (文淵閣) ma dach w kolorze czarnym. Dlaczego? Ponieważ czarny to kolor Wody, a Woda chroni książki przed Ogniem. Jest to przykład, jak abstrakcyjna filozofia przekładała się na konkretne decyzje inżynieryjne i estetyczne, mające zapewniać bezpieczeństwo budowli.

Współcześnie, budując wieżowce w Hongkongu czy Szanghaju, architekci konsultują się z mistrzami Feng Shui, by upewnić się, że kształt budynku nie kłóci się z dominującym żywiołem okolicy. Na przykład budynek o ostrych krawędziach (Ogień) nie powinien stać obok niskich, podłużnych konstrukcji (Drewno), chyba że zostaną wprowadzone elementy „Ziemi”, by złagodzić konflikt.

Kuchnia Pięciu Smaków (Wǔwèi)

Dla chińskiego kucharza idealne danie to takie, które harmonizuje Pięć Smaków, odpowiadających Pięciu Żywiołom. Kuchnia syczuańska skupia się na ostrości (Metal), podczas gdy potrawy z kantonu często podkreślają słodycz (Ziemia). Kluczem do zdrowia jest spożywanie wszystkich smaków w odpowiednich proporcjach w zależności od pory roku.

Wiosną (Drewno) należy jeść więcej pokarmów kwaśnych, by wspomóc wątrobę, a zimą (Woda) potraw słonych, by chronić nerki. To podejście sprawiło, że dieta chińska jest jedną z najbardziej zróżnicowanych na świecie. Nawet sposób krojenia warzyw ma znaczenie – długie paski symbolizują Drewno, a okrągłe plastry Metal.

Filozof Laozi w Dàodéjīng (道德經) zauważył:

「五味令人口爽... 是以聖人為腹不為目。」 (Pięć smaków powoduje, że podniebienie drętwieje... Dlatego mędrzec dba o brzuch, a nie o oczy). Dla Chińczyka jedzenie nie jest tylko paliwem, lecz codziennym rytuałem przywracania równowagi żywiołów wewnątrz organizmu.

Pięć Mitologicznych Bestii (Wǔshòu)

Każdemu żywiołowi i kierunkowi świata przypisane jest mityczne stworzenie, które pełni rolę strażnika. Na Wschodzie (Drewno) króluje Błękitny Smok (Qīnglóng), na Południu (Ogień) Cynobrowy Ptak (Zhūquè), na Zachodzie (Metal) Biały Tygrys (Báihǔ), na Północy (Woda) Czarny Żółw (Xuánwǔ), a w Centrum (Ziemia) Żółty Smok lub Qilin.

Te bestie są wszechobecne w chińskiej ikonografii. Smok symbolizuje wzrost i wiosnę, Ptak – rozkwit i lato, Tygrys – jesień i żniwa, a Żółw – mądrość i zimę. Ich wizerunki umieszczano na lustrach z brązu, na sufitach świątyń i na sztandarach wojskowych, by przywołać moc odpowiedniego żywiołu.

Zjawisko to przeniknęło głęboko do popkultury (anime, gry wideo), ale jego źródła tkwią w prehistorycznym totemizmie. Wierzono, że harmonijne współistnienie tych pięciu energii gwarantuje spokój w imperium. Gdy dochodziło do klęsk żywiołowych, interpretowano to jako walkę między strażnikami żywiołów wywołaną błędami władcy.

Muzyka Pięciu Tonów (Wǔyīn)

Starożytna muzyka chińska opiera się na skali pentatonicznej, gdzie każdy z pięciu dźwięków (Gōng, Shāng, Jué, Zhǐ, Yǔ) odpowiada jednemu z żywiołów. Dźwięk Gōng (Ziemia) jest fundamentalny, kojarzony z cesarzem i stabilnością. Muzyka nie służyła tylko rozrywce, lecz była instrumentem politycznym – niewłaściwe nastrojenie instrumentów mogło, według wierzeń, sprowadzić chaos na państwo.

W traktacie Yuèlì (樂記) czytamy, że muzyka jest „radością nieba i ziemi”, a jej struktura musi odzwierciedlać porządek Wǔxíng. Odpowiednie tony miały moc uspokajania konkretnych organów w ciele i regulowania przepływu Qi w społeczeństwie.

To dlatego chińska opera i tradycyjne instrumenty, takie jak guzheng czy pipa, mają tak charakterystyczne brzmienie. Słuchacz nie obcuje tylko z melodią, lecz z matematycznie wyliczonym rezonansem kosmicznych faz. Współczesne badania nad muzykoterapią w Chinach często wykorzystują te korelacje do leczenia bezsenności (wyciszanie Ognia) czy depresji (pobudzanie Drewna).

System Kalendarzowy i Rolnictwo

Chiński kalendarz księżycowo-słoneczny dzieli rok na 24 okresy, ale bazuje na cyklu Dziesięciu Niebiańskich Pni, z których każda para odpowiada jednemu żywiołowi (w formie Yin i Yang). W połączeniu z Dwunastoma Ziemskimi Konarami (Zodiak) tworzy to cykl 60-letni (Jiǎzǐ). Rok 2024 to np. Rok Drewnianego Smoka.

Dla rolników Wǔxíng był systemem wczesnego ostrzegania. Przewidywano, że lata pod znakiem Ognia będą suche, a lata pod znakiem Wody przyniosą powodzie. Wiedza ta pozwalała na lepsze planowanie zapasów zboża. Nawet techniki uprawy były dostosowane – np. sianie określonych roślin w rzędach o określonej orientacji, by czerpać moc z Drewna (wschód).

Każda czynność rolnicza była ceremonią. Przed orką składano ofiary żywiołowi Ziemi, a podczas suszy odprawiano rytuały przywołujące Wodę, często z udziałem tancerzy przebranych za Smoki. To zintegrowanie pracy z cyklami żywiołów pozwoliło Chinom na utrzymanie ciągłości rolniczej przez tysiące lat bez wyjałowienia gleby.

Strategia Wojskowa i "Sztuka Wojny"

W klasycznych traktatach wojskowych, jak Sùnzǐ Bīngfǎ (孫子兵法), koncepcja Pięciu Żywiołów służy jako metafora elastyczności. Sun Zi pisał, że armia powinna być jak Woda – nie mieć stałego kształtu i dostosowywać się do terenu. Jednocześnie formacje wojskowe były budowane na planie Wǔxíng.

Pięć rodzajów broni (włócznia, łuk, miecz, tarcza, kusza) i pięć rodzajów terenu korelowało z żywiołami. Generałowie musieli wiedzieć, że atakowanie pod słońce (Ogień) w suchym terenie jest ryzykowne, ale może być skuteczne, jeśli dysponuje się „Metalową” (ciężką) jazdą.

Częstym motywem w literaturze historycznej (np. w „Opowieściach o Trzech Królestwach”) jest użycie ognia przeciwko wojskom stacjonującym w lesie (Drewno) – klasyczny przykład cyklu niszczącego Wǔxíng. Strategia nie była więc tylko kwestią siły, lecz umiejętnością manipulowania żywiołami na polu bitwy.

Ceremonie Pogrzebowe i Życie Pośmiertne

Religijność chińska, zwłaszcza taoizm, kładzie ogromny nacisk na to, by ciało zmarłego powróciło do cyklu żywiołów w sposób harmonijny. Podczas pogrzebów palone są papierowe przedmioty (Ogień), by ich duchowa esencja dotarła do przodków. Wybór miejsca na grób to szczytowe osiągnięcie nauki o żywiołach.

Grób musi mieć „plecy” w postaci góry (Ziemia/Cisza) i widok na wodę (Woda/Ruch). Jeśli te proporcje są zachwiane, wierzy się, że duch zmarłego nie zazna spokoju, co sprowadzi nieszczęście na żyjących potomków. To przekonanie jest tak silne, że w dzisiejszym Tajwanie czy Singapurze ceny za „dobre geomancyjnie” nisze kolumbaryjne sięgają niebotycznych kwot.

W taoistycznym rytuale Jiao kapłani używają Pięciu Talizmanów, by oczyścić przestrzeń z nadmiaru jednego żywiołu. Wierzono, że śmierć to tylko przejście energii z formy aktywnej (Yang) do formy potencjalnej (Yin), a system Wǔxíng jest mapą tej wędrówki.

Współczesna Biotechnologia i Inżynieria Materiałowa

Współczesna nauka w Chinach próbuje integrować system Wǔxíng z nowoczesnymi dziedzinami. Naukowcy z Uniwersytetu Tsinghua publikowali prace, w których używają logiki Pięciu Żywiołów do modelowania złożonych systemów ekologicznych oraz w inżynierii materiałowej (klasyfikacja polimerów i stopów według ich „funkcjonalnych energii”).

W życiu codziennym Wǔxíng przetrwał w formie suplementów diety, kosmetyków „pięciu elementów” oraz w zarządzaniu zasobami ludzkimi. Niektóre chińskie korporacje dobierają zespoły projektowe tak, by znaleźli się w nich ludzie o różnych „typach żywiołów” (np. wizjonerzy – Drewno, wykonawcy – Ziemia, analitycy – Metal), wierząc, że taka synergia zapobiega konfliktom.

To pokazuje żywotność tej cywilizacji – stary system operacyjny umysłu nie został skasowany, lecz zaktualizowany do warunków XXI wieku. Wǔxíng pozostaje uniwersalnym językiem, który pozwala Chińczykom łączyć tradycję z najnowszą technologią.

Podsumowanie i Ocena: Dziedzictwo Wǔxíng

Pozytywne oddziaływanie: System Pięciu Żywiołów był fundamentem stabilności chińskiej cywilizacji. Dostarczył on uniwersalnego modelu, który zintegrował naukę, sztukę i religię w jeden spójny system. Dzięki niemu chińska medycyna i ekologia mogły rozwijać się w sposób zrównoważony, promując harmonię z naturą zamiast jej eksploatacji. Wǔxíng ukształtował również chińską estetykę, nadając jej głębię symboliczną, która do dziś fascynuje świat. Był to „intelektualny klej”, który trzymał imperium razem podczas wieków chaosu.

Negatywne oddziaływanie: Z drugiej strony, rygorystyczne trzymanie się korelacji Wǔxíng bywało hamulcem dla rozwoju nauk empirycznych w zachodnim rozumieniu. Próby wtłaczania wszystkich odkryć geograficznych czy biologicznych w sztywne ramy pięciu kategorii prowadziły czasem do dogmatyzmu i ignorowania faktów, które nie pasowały do teorii. W życiu społecznym nadmierna wiara w determinizm żywiołów (np. w astrologii małżeńskiej) mogła prowadzić do fatalizmu i ograniczania wolności jednostki w imię „kosmicznej zgodności”.

Przysłowia, Idiomy i Powiedzenia

1. Woda i Ogień nie dają się pogodzić

   水火不相容 (Shuǐ huǒ bù xiāng róng) Oznacza dwie osoby lub rzeczy całkowicie sprzeczne, które nie mogą współistnieć.

2. Metal i Kamień mogą zostać przebite (Siła woli)

   精誠所至，金石為開 (Jīngchéng suǒ zhì, jīnshí wéi kāi) Nawiązuje do twardości Metalu; oznacza, że najwyższa szczerość i determinacja pokonają każdą przeszkodę.

3. Ziemia wraca do Ziemi, Kurz do Kurzu

   土歸土，塵歸塵 (Tǔ guī tǔ, chén guī chén) Wyraża cykliczność życia i nieuchronność powrotu do żywiołu centralnego po śmierci.

4. Dolewać oliwy do ognia (Wzmacnianie Ognia przez Drewno)

   火上澆油 (Huǒ shàng jiāo yóu) Dosłownie: wylewać olej na ogień. Idiom oznaczający pogarszanie już i tak napiętej sytuacji.

5. Płynąca woda nie gnije (Witalność Wody)

   流水不腐 (Liú shuǐ bù fǔ) Oznacza, że ciągły ruch i zmiana (cechy żywiołu Wody) są niezbędne do zachowania zdrowia i czystości.

6. Ziemia rodzi złoto (Zasada wzmacniania)

   土能生金 (Tǔ néng shēng jīn) Często używane w kontekście rolnictwa i oszczędności; podkreśla, że ciężka praca na roli jest fundamentem bogactwa.

7. Zmieniać metal w złoto (Alchemia)

   點石成金 (Diǎn shí chéng jīn) Dosłownie: dotknąć kamienia i zmienić go w złoto. Oznacza posiadanie niezwykłego talentu do ulepszania rzeczy.

Jeśli szukasz głębszego wejrzenia?... Poczuj Cywilizację Chińską sercem i umysłem, tak jak robi to autor tych książek:

Zakamarki chińskich serc

W tej książce znajdziesz...

Opowieści z dawnych Chin

W tej książce znajdziesz...